Boelat Okoedzjava (1924-1997)

 

Boelat Okoedzjava wordt in 1924 geboren in Moskou. Zijn vader bekleedt een hoge functie in de Communistische Partij, maar wordt in 1937 gearresteerd. Na een schijnproces volgt zijn executie. Ook Okoedzjava’s moeder ontkomt niet aan de Grote Zuivering van Stalin. Zij brengt uiteindelijk 17 jaar in de Goelag door.
 
Als jongen van 18 vertrekt Okoedzjava in 1942 naar het front. Daar raakt hij ernstig gewond, verlaat het leger en gaat in Tbilisi filologie studeren. Als hij afgestudeerd is, gaat hij aan de slag als onderwijzer in een klein dorpje.
 
Na de rehabilitatie van zijn ouders, verhuist hij in 1956 met zijn moeder weer naar Moskou. Hij wordt redacteur van het gerenommeerde literaire blad Literatoernaja Gazeta.
 
In deze periode begint hij met het schrijven van liedjes en gedichten. Deze gaan vaak over de gewone en dagelijkse dingen in het leven. De teksten zijn melancholisch en licht sentimenteel (Liedje over de Arbat), maar nooit openlijk politiek getint. Door het gebruik van metaforen is het voor de goede verstaander duidelijk waar de teksten ook over gaan: de kwetsbaarheid van de mens (De soldaat van papier), de verschrikkingen van de oorlog (Een oud soldatenliedje) en de onderdrukking van de staat (Liedje over de zwarte kat).
 
Tegenwoordig zouden we hem een singer-songwriter noemen. Hij begeleidt zichzelf op de gitaar en treedt op in kleine kring. Via bandopnames raken zijn liedjes begin jaren zestig in korte tijd in de hele Sovjet-Unie bekend. Ook over de grens, vooral in Polen en de DDR, is hij razend populair.
 
Uiteindelijk krijgt hij ook officieel erkenning voor zijn werk. Naast diverse onderscheidingen en eretitels, ontvangt hij in 1991 de staatsprijs van de Sovjet-Unie voor heel zijn oeuvre. Het jaar daarna vraagt Boris Jeltsin hem plaats te nemen in de commissie die justitiële dwalingen van het sovjetregime rechtzet. Voor zijn autobiografische roman ontvangt hij in 1994 de prestigieuze Russische Booker Prize.
 
Op 12 juni 1997 overlijdt Okoedzjava tijdens een tournee op 73-jarige leeftijd in een voorstad van Parijs. Zijn literaire erfenis bestaat uit ongeveer 200 songteksten, 100 gedichten, een aantal filmscenario’s en diverse prozawerken.
 
Veel van dit werk is vertaald naar onder andere het Engels, Duits, Pools en Frans. Dankzij de vertaling van Marja Wiebes en Margriet Berg is nu ook een klein deel van de songteksten van Okoedzjava voor het eerst in het Nederlands te lezen.  

Boelat Okoedzjava: Soldaat van papier. Vertaald door Marja Wiebes en Margriet Berg. Leiden, Burgersdijk & Niermans, 2020. Als nieuwjaarswens verspreid onder de relaties van Antiquariaat/Veilinghuis Burgersdijk & Niermans.

 

 

Over de vertalers

 

De samenwerking tussen de vertalers Marja Wiebes en Margriet Berg ontstaat begin jaren tachtig met het vertalen van Russische proza en poëzie. Ze verwerven vooral faam met hun vertalingen van Russische gedichten, waarbij ze steeds zoveel mogelijk het oorspronkelijke rijmschema en metrum behouden.
Het vertalersduo ontvangt van de Russische Academie van Wetenschappen een belangrijke onderscheiding voor de vertaling van de gedichten van Anna Achmatova. In 2015 starten ze met het vertalen van de liedteksten van Boelat Okoedzjava. Een jaar later overlijdt Marja Wiebes op 80-jarige leeftijd. De rest van het oeuvre van Okoedzjava is tot op heden niet in het Nederlands vertaald.
 
Boukje Wiebes

 

Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger